Pan's Labyrinth
(El Laberinto del Fauno)
Genre:Fantasy, Oorlogsfilm, Sprookje
Regisseur:Guillermo del Toro
Scenario:Guillermo del Toro
Jaar:2006
Taal:Spaans
Speeltijd:119 minuten
Cast:Ivana Baquero, Doug Jones, Sergi López, Ariadna Gil, Maribel Verdú, Álex Angulo


Het leven van een filmcriticus van de koude klei is niet altijd makkelijk. Door de meeste horrorfilms is vrij eenvoudig heen te kijken; daarvan is het schrijven van een recensie, eenmaal op gang, eerlijk gezegd betrekkelijk eenvoudig. Maar er zijn van die films waarmee ik simpelweg amper raad weet. Niet alleen omdat alles er al door iedereen over gezegd zou zijn, maar ook omdat ik er zelf over in verwarring verkeer en ik daardoor eigenlijk geen idee heb hoe ik een voor de lezer bruikbaar verhaal ervan zou kunnen maken. Guillermo Del Toro's met drie Oscars en 57 andere filmonderscheidingen bekroonde Pan's Labyrinth is zo'n film. Erkende filmrecensenten liepen elkaar bijkans onder de voet met het vinden van de ultieme overtreffende trap in hun beoordeling van deze opmerkelijke en eclectische film.

Maar wanneer kritische bejubeling globale en bijna religieuze proporties krijgt borrelt er altijd wat tegendraadsheid bij mij op. Is de film echt wel zo goed als men per kritische consensus decreteert? Of is men eerder bevreesd dat bij een minder besuikerend oordeel niet zozeer de kwalitiet van de film maar vooral de eigen geloofwaardigheid in geding komt? Del Toro kan rekenen op een bijna bodemloos krediet. Met nu zes films in zijn portefeuille bedient hij zowel de filmkunstminnaars met Spaanstalige, persoonlijk getinte films (Cronos, The Devil's Backbone) als de Hollywoodhapslikkers met gelikte Engelstalige producties (Mimic, Blade II, Hellboy). Aldus is de corpulente Mexicaan het ideale compromis voor overtuigde filmhuisgangers om niet voor al te elitair en snobistisch te worden versleten, en voor de gezinsfilmliefhebbers om zich snoevend met enig cultuurchic te kunnen tooien. In Pan's Labyrinth smeedt Del Toro die twee vormen naadloos aaneen en is het bon ton om er de loftrompet op vol volume over af te steken. Maar de kritische problemen beperken zich niet alleen tot de materiële beoordeling van deze film. Het formeel classificeren ervan blijkt ook al een moeilijk neembare horde. Is het wel een horrorfilm? Zo niet, wat is het dan in godsnaam wel en waarom wordt deze dan toch hier behandeld?

De heersende opvatting wil, voor zover is te overzien, bij meerderheid dat het een 'horrorsprookje' is. Nu is met enige scolastische lenigheid goed vol te houden dat 'horrorsprookje' in wezen een pleonasme is. Vrijwel ieder sprookje behandelt immers de verschrikkingen van leven en dood in hun volle angstwekkendheid, en is daarmee in het diepste wezen horror. Veel fantasie is er bijvoorbeeld niet voor nodig om Roodkapje's peigerende grootmoeder in een luguber Evil Dead-huisje te situeren en daar een gruwelijke lycanthroop langs te laten komen, die haar en het in de kindercultuur mierzoet gemaakte kleindochtertje met huid en haar verorbert, waarna Bruce Campbell de wolf in een bloederig en wreed gevecht het hoekje om helpt en de halfverteerde slachtoffers uit diens spijsverteringskanaal wegklieft. De effectmeesters van KNB hebben maar een lichte knik met het hoofd nodig of zij maken hier iets van dat, sprookje of niet, met geen mogelijkheid langs de zedenmeesters van de MPAA te loodsen zal zijn. Of de gebroeders Grimm opoe en het meisje na hun extractie in ondode toestand laten voortbestaan vertelt het verhaal natuurlijk niet, maar met die mogelijkheid zal toch op grond van de zalvende en ontwijkende epiloog 'en zij leefden nog lang en gelukkig', hun eerdere afschuwelijke lotgevallen indachtig, ernstig rekening moeten worden gehouden. Hoe dan ook, over het horrorgehalte van een modaal kinderbedtijdverhaaltje als Roodkapje zal, aldus bezien, weinig discussie ontstaan.

De classificatie van Pan's Labyrinth als sprookje - ik laat de kwalificatie 'horrorsprookje' maar even voor wat deze is - is bij nadere beschouwing volkomen terecht. Del Toro vertelt in wezen het verhaal van het meisje met de zwavelstokjes van de Deense sprookjesschrijver Hans Christian Andersen. Dat meisje is in Pan's Labyrinth de halfverweesde Ofelia. De Spaanse burgeroorlog is in volle gang en haar vader is overleden. Haar hoogzwangere moeder heeft een perspectiefrijke verhouding weten aan te knopen met de glasharde, onder Franco dienende legerkapitein Vidal en ze zoekt met haar dochter veilige beschutting tegen het oorlogsgeweld in de door hem bestierde kazerne. Maar de vereenzaamde Ofelia voelt zich daar, bang als zij is voor haar kwade stiefvader, allerminst op haar gemak en ze zoekt haar toevlucht tot een magisch boek, waardoor zij toegang krijgt tot de fantasiewereld om haar heen. Daarin komt zij in contact met een bosgeest, de aan de Romeinse mythologie ontleende Faun, die vermoedt dat Ofelia de reïncarnatie is van een onsterfelijke prinses, en het meisje moet drie zware opdrachten met succes tenuitvoer leggen om haar koninklijke komaf bevestigd te zien.

De film heeft, hoewel goed toegankelijk, een fraai gelaagde opzet waarin Ofelia's sprookjesachtige fantasiewereld op indrukwekkende wijze wordt gevlochten in de spijkerharde en genadeloze realiteit om haar heen. Er is een magisch boek dat zichzelf met inktzwarte en bloedrode letters schrijft. Er is magisch krijt waarmee Ofilia deuren kan maken in de dikste muren. Er is een magische wortel die kan huilen als een baby. En toch is de realiteit nooit ver weg, droom en werkelijkheid gaan in de film naadloos in elkaar over. De montage is vloeiend; de acteurs, met name Sergi López als de sadistische kapitein Vidal, Maribel Verdú als de kwetsbare moeder en de jonge Ivana Baquero als Ofelia zijn allen goed op dreef. Het muzikale filmdecor van Javier Navarette bestaat uit een geslaagde combinatie van spannende horrorscore en lieflijke melodieën. Camerawerk en de artdirection zijn van het allerhoogste niveau. Iedere avond sluipt Ofelia op kousevoeten naar een doolhof waar ze elfen, een man zonder ogen en andere wonderlijke wezens ontmoet. Ofelia verbaast zich er geenszins over; de wrede realiteit is voor haar veel onwezenlijker dan haar eigen droomwereld. De oorlog voor de deur is voor haar de echte horror, de ware monsters zijn de mensen om haar heen. Pan's Labyrinth is een lust voor oog en oor en tegelijk zo zwart als een sprookje maar kan zijn.

Met alle beklemmende en adembenemende filmpracht die Del Toro op het scherm tovert valt het, los van alle kritische euforie erover, niet mee om toch nog een puntje van kritiek te vinden op het meesterwerkje dat deze film inderdaad is geworden. Maar de dynamiek, ook al een sluimerend probleem bij zijn Cronos en The Devil's Backbone, laat hier en daar wel iets te wensen over waardoor de twee uren die de film in beslag neemt zich ondanks alles uiteindelijk toch als een hele zit laten voelen. Het zal de haarkloverij zijn van een filmrecensent die coûte-que-coûte iets te zeuren wil hebben.


Beoordeling: 3.5 (?)
Recensent: Kairo
Links:  IMDB  

Beoordeling bezoekers (28):

Bekijk het stemgedrag

Beoordeel deze film:


recensies
over horrorweb