The White Darkness
Genre:Bovennatuurlijk, Documentaire, Religieus
Regisseur:Richard Stanley
Jaar:2002
Taal:Engels
Speeltijd:52 minuten


In opdracht van de BBC reisde de Zuid-Afrikaanse filmmaker Richard Stanley (Dust Devil) in 2002 naar het straatarme en altijd onrustige Haïti. Hij kreeg daarvoor uit Engeland een filmploeg en een zak geld mee. Zijn opdracht luidde een documentaire over voodoo te maken. Het resultaat is The White Darkness, een documentaire die de Britse TV-bazen niet helemaal zal hebben bevredigd, maar voor de geïnteresseerde horrorkijker een document heeft opgeleverd dat zonder enige reserve verplichte kijkkost mag worden genoemd. We schrijven Souvenance, een jaarlijks voodoofestival van twee weken in een buitenwijk van hoofd- en miljoenenstad Port-au-Prince. Stanley is de in de documentaire onzichtbaar blijvende hoofdpersoon achter de camera die, met het door BBC meegegeven geld als het voor de lijdende maar vrolijke bevolking welkome smeer- en bindmiddel, goed contact weet te smeden met een Houngan (priester) en een Mambo (tovenares). Hij laat zich door hen inwijden en meevoeren in de mechanismen van voodoo met zijn vele Loa (geesten) en schuift aan bij de riten met de Serviteurs (toegewijden). Wie Wes Craven's The Serpent And The Rainbow heeft gezien zal bij sommige scènes iets van herkenning voelen, zoals bij de kleurrijke straatscènes in Port-au-Prince en bij de gewijde waterval van Saut d’Eau, onderweg van het centraal gelegen Port-au-Prince naar het zuidelijk gelegen Jacmel.

Maar Stanley is een filmmaker en geen journalist met een camera. Hij laat zich langzaam maar zeker meezuigen in leven en denken van de festivalvierende Haïtianen. Zijn camera is geen venster op de samenleving maar staat daar, telkens balancerend op het randje van participatie en soms zelfs daaroverheen, middenin. Hiermee boet The White Darkness weliswaar wat in aan journalistieke objectiviteit, maar ontrolt zich in de plaats daarvan een meeslepend en dramatisch beeldverslag, bevolkt door mensen die de kijker leert kennen en waarmee hij empathiseert. De documentaire krijgt bovendien een spannende tweede laag wanneer, als bij toeval, Amerikaanse troepen een stabiliseringsmissie in het land komen uitvoeren. De entree van de Amerikanen doet aan als een invasie, en Stanley stelt dit onbarmhartig aan de kaak als hij hun overtuigd baptistische majoor eerst vol geestdrift voor zijn camera de christelijke dogma's die hij voor de plaatselijke bevolking in petto heeft over het voetlicht laat brengen. De voor de Amerikanen beroerde publiciteit die dit interview door Stanley's toedoen vervolgens opleverde kwam de betrokken majoor op ontslag te staan. Dit zette weer veel kwaad bloed bij de zich door Stanley in de rug aangevallen voelende Amerikaanse troepen, wat zo hoog opliep dat de inmiddels dol van woede geworden marechaussee zelfs schuimbekkend dreigde met standrechtelijke executie wegens spionage en hoogverraad van Stanley en zijn filmploeg toen zij zich weer eens met draaiende camera aan de kazernepoort meldden.

De documentaire wordt bloedstollend wanneer Stanley contact weet te leggen met een plaatselijk beruchte Bokor, een zwarte magiër die met behulp van zijn duiven overal bij aanwezig lijkt te zijn. Ook Stanley's filmploeg blijkt niet te ontkomen aan de spiedende ogen van deze Bokor. En hoewel de filmer meestal welkom lijkt, wordt hij bijna onder de voet gelopen door een buiten zinnen geraakte groep Serviteurs. De diametriek tussen Petro, de 'hete' voodoo, en Rada, de 'koele' voodoo, daarenboven voorzien van de bijna buitenaards aandoende aanwezigheid van de Amerikaanse bezetters - zo worden zij althans door de plaatselijke bevolking afgeschilderd - levert in The White Darkness een filmrelaas op dat qua spanning in de documentaire zijn gelijke niet kent. Hoewel Stanley een weliswaar gelaagd maar niettemin duidelijk en toegankelijk verslag van zijn wederwaardigheden meegeeft, vraagt de kijker zich bij iedere seconde af wat er volgen zal. En als na een klein uur de credits naar beneden rollen, en de kijker van het puntje van zijn stoel zich, met wijd opengesperde ogen twijfelend of de volgende sabbatical hem naar Haïti zal voeren of dat hij voortaan met het kussen strak over het hoofd getrokken zal gaan slapen, in zijn leuning laat terugploffen, heeft Stanley veel vragen die hij zelf heeft opgeroepen beantwoord. Maar ook beseft hij dat ieder antwoord weer een of meer vragen oproept, en dat besef klinkt nadrukkelijk door in The White Darkness. De wetenschap van de psyche biedt bijvoorbeeld een verklarend model van 'bezetenheid' of trance, maar hoe het komt dat een voodoo Serviteur, ervan overtuigd dat in die toestand de Loa zich in hem of haar manifesteert, daar zoveel ontvankelijker voor blijkt dan wij blijft onverklaard, of blijft misschien wel altijd onverklaarbaar voor niet-ingewijden.

The White Darkness bevat, naast de uitzendversie met beeldondersteunende setgeluiden, filmmuziek en Stanley's op sommige montagepunten ingevoegde, informatieve voice-overs, een soundtrack met integraal commentaar van Stanley. En wie zich een goed beeld wil kunnen vormen van wat de filmmaker zocht, vond en niet vond in Haïti moet de documentaire tenminste tweemaal, in die volgorde, bekijken. Stanley's beelden en de vertoonde, op elkaar inwerkende krachten en gebeurtenissen zijn simpelweg te veelomvattend om in één rondje van krap een uur te kunnen bevatten. Maar bovendien geeft Stanley op mild-cynische toon een buitengewoon onderhoudend commentaar op de beelden, met een uniek verslag van zijn persoonlijke belevenissen tijdens de opnamen die op briljante wijze in het verlengde van de vertoonde beelden blijken te liggen en daar een onmisbare dimensie aan toevoegen. De documentare rijgt aldus iedere, telkens weer indrukwekkende scène met de volgende aaneen, en de vertoonde beelden blijven nog lang nadat het schijfje alweer veilig is opgeborgen scherp op het netvlies achter. Tussen de interviews door toont Stanley onder meer offeranden voor de heilige Erzulie, de Haïtiaanse incarnatie van de Maagd Maria, een huwelijksvoltrekking, dansende en aan uitzinnigheid grenzende mensenmenigten, een begrafenis, allerlei andere rituelen en, vooral, veel 'bezetenen'. Met name op dit laatste legt Stanley, nieuwsgierig naar dit fenomeen, veel nadruk en het heeft er alle schijn van dat hij dit gaandeweg tot onderwerp van zijn documentaire heeft verheven zonder dit vooraf uitdrukkelijk van plan te zijn geweest.

In zijn commentaar verklaart Stanley onder meer dat hij zijn geloof in het mystieke, van huis uit in Zuid-Afrika meegekregen maar gaandeweg in het kille en rationele Engeland verloren gegaan, in Haïti hersteld zag. Wie The White Darkness ziet begrijpt dit onmiddellijk.


Beoordeling: 4.0 (?)
Recensent: Kairo
Links:  IMDB  

Beoordeling bezoekers (2):

Bekijk het stemgedrag

Beoordeel deze film:


recensies
over horrorweb